МОНГОЛ-АМЕРИКИЙН ХАМТАРСАН “БАРУУН МОНГОЛ” АРХЕОЛОГИЙН СУДАЛГАА

  Монголын Үндэсний музей болон АНУ-ын Баруун Кентаки их сургуулийн  хамтарсан “Баруун Монгол” судалгааны төсөл 2014 онд Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл сум, 2015 онд Увс аймгийн Зүүнхангай суманд археологийн хээрийн судалгааны ажил хийж гүйцэтгэв. Хээрийн судалгааны төслийг Монголын талаас археологич, доктор Ж.Баярсайхан, АНУ-ын талаас археологич, доктор Жеан Лук Хоул нар ахлан ажилладаг бол, 2014 археологич Г.Бүрэнтөгс, 2015 археологич Т.Түвшинжаргал нар монголын талын туслах судаачдаар хамтран ажиллажээ.

2014 онд Цэнгэл сумын Цагаан асга орчимд 54 км2 талбайд 20 метрийн нарийвчлалтай явган хайгуул судалгаа хийж булш оршуулга, тахилгын байгууламж, хадны зураг зэргийг болон чулуун зэвсэг, ваар савны хагархай зэрэг нийт 873 ширхэг археологийн дурсгалыг бүртгэж, түүвэрлэжээ. Түүнчлэн голдоо хөшөөтэй чулуун хашлага бүхий дурсгал, мөн зориулалт тодорхойгүй чулуун байгууламж зэрэг 2 дпусраглыг малтан судалсан байна.

Зүүнхангай сумын төв орчимд 55 км хавтгай дөрвөлжин талбайд археологийн хайгуул хийсний дүнд нийт 490 археологийн дурсгал бүртгэн баримтжуулж, 354 ширхэг ваар савны хагархай, чулуун зэвсгийн зүйлс түүврээр олж цуглуулжээ. Түүнчлэн 2 газар эртний бууц суурины туршилтын малталт хийж ваар савны хагархай,  мал амьтны яс илрүүлэн олжээ. Үүнээс гадна сумын төвийн баруун урд “Замын өтөгийн хөтөл” хэмээх газарт гурван бүлэг нийт 92 ш хүннүгийн жирийн иргэдийн булш шинээр илрүүлэн бүртгэж, эдгээрээс хоёр булшийг малтан судлав. Мөн Саваа хар толгойд Хүрлийн үед холбогдох дугуй хэлбэрийн тэгш чулуун дараастай нэг булш, хоёр хиригсүүрийн хажууд нийт 8 ш тахилгын байгууламж тус тус малтаж, нарийвчлан судалж байна.